vlag van de provincie Overijssel vlag van de provincie Gelderland


Schilderij met Sint Franciscus

DE MINDERBROEDERS

Toen Franciscus in oktober 1226 overleed, was zijn orde van de minderbroeders nog volop in beweging. Volgens het evangelie leven was met weinig woorden opgeschreven en hoe daar invulling aan te geven was voor menig volgeling onduidelijk.

DE EERSTE ORDE

De orde was dan wel pauselijk goedgekeurd, maar er bleven een aantal onduidelijkheden in de levensregel van Franciscus. Volgelingen wisten geen weg in doen en laten, verplichtingen waren niet aangegeven. Daarnaast waren bevoegdheden in de hiërarchie van de orde niet omschreven.
Om deze problemen de baas te worden werd de paus om raad gevraagd, waarop deze in 1230 de regel "Quo Elongati" opstelde. In 1260 volgde aanvullende wetgeving in de Konstituties van Narbonne. Uitgegeven door Bonaventura, in die tijd de generele minister van de orde. Maar het kwam te laat, diverse partijen stonden tegenover elkaar. Grote spanningen en menigsverschillen was het gevolg.

De spiritualen

Zo ontstond aan het einde van de dertiende eeuw de eerste afscheiding, de spiritualen. Zij gingen in kluizenarijen wonen en legden de nadruk op armoede in plaats van broederschap. Het testament van Franciscus namen zij letterlijk als de levensnorm. Zij keken vooral naar het verleden en waren doof voor nieuwe ontwikkelingen in de Orde, kerk en maatschappij.
Later ontstond er binnen de spiritualen een stugge en fanatieke sfeer. Uiteindelijk veroordeelde paus Johannes XXII alle spiritualen van welke richting dan ook met de pauselijke bulle "Sancta Romana" van 30 december 1317.

De conventuelen of minorieten

Tegenover de spiritualen stonden de conventuelen (convent = klooster). Zij woonden in kloosters in stedelijke gebieden die in opkomst waren en legden meer de nadruk op studie en apostolaat.
Het testament van Franciscus had voor hen geen verplichtend karakter zoals bij de spiritualen. Zij hanteerden een bredere en mildere intepretatie van de regel, gericht op de toekomst.
Paus Johannes XXII bevestigde deze richting middels een pauselijke bulle in 1322.

Teruggang

De economische bloei die vanaf de elfde eeuw in gang was gezet, werd halverwege de veertiende eeuw ruw verstoord. De honderdjarige oorlog, het kerkelijk schisma met zijn drie pausen, een nietsontziende pestepidemie en jaren van misoogsten waren verantwoordelijk voor een enorme economische crisis.
Ook was het nieuwe en frisse van het begin binnen de kloosterordes voorbij. De verdeeldheid in de kerk klonk ook binnen de kloosters door en zorgde, naast de enorme teruggang van de bevolking, er –mede- voor dat de kloosters ontvolkte.

Nieuwe stromingen

In Duitsland, Frankrijk en de Nederlanden ontstaat vanaf het einde van de dertiende eeuw een hervormingsgroep die coletanen werd genoemd. Zij waren afhankelijk van de conventuelen.
Er was geen weg terug, eind veertiende, begin vijftiende eeuw ontstaan in Zuid Europa nieuwe groepen. Zij streven wederom een strenge onderhouding van de regel na, verblijvend in kleine kluizenarijen.
In Italië worden zij de zocculanten genoemd, in Spanje en Portugal de villacretianen, genoemd naar Petrus van Villacreces. Al deze groepen, gezamenlijk de observanten genoemd, werden uiteindelijk steeds bekender.
Op 29 mei 1517 bezegelt paus Leo X met de pauselijke bulle "Ite et Vos" de splitsing tussen de conventuelen en de observanten.

De observanten

De observanten zouden een eigen bestaan gaan leiden maar binnen de observanten ontstonden wederom een aantal groeperingen met eigen namen: in Italië de reformaten en Camaldulenzers, in Spanje de Guadalupenzers en alcantarijnen. In Frankrijk en de Nederlanden de recollecten (of recoletten).

De recollectiehuizen deden hun intrede, speciale kloosters waar recollectie (meditatie), en gebed in strenge armoede centraal stonden, waar een contemplatief en eremitisch leven werd geleid.

In de loop van de zestiende eeuw gingen vrijwel alle groeperingen over naar de observanten. Rome zou echter bijna vier eeuwen nodig hebben om de eenheid te herstellen.

Tekening Matteo van Bascio

De Kapucijnen

Begin zestiende eeuw ontstond eveneens in Italië, in de Marken, een andere groep, de kapucijnen. Door het volk zo genoemd omdat ze een lange spitse kap of capuchon droegen. Zij wilden een strenger, meer teruggetrokken en contemplatief leven leiden, zo bleven zij observanten. Het feit echter dat zij Franciscus zelf als regel, norm en voorbeeld namen voor hun leven, onderscheidt hen toch van de andere observantenstromingen.

Binnen de kapucijnen zochten verschillende broeders naar een leven dat nog sterker aansloot bij de levenswijze van Franciscus maar kregen daar geen toestemming voor. Matteo van Bascio was priester en predikant binnen de observanten en verliet in stilte als eerste zijn klooster om te leven zoals Franciscus zelf deed. Dit werd hem niet in dank afgenomen en hij werd later in zijn klooster opgesloten.

Later trok Ludovicus van Fossombrone tesamen met zijn broer naar Rome. Met pauselijke goedkeuring betrokken zij in mei 1526 de kluizenarij San Cristoforo bij Camerino waar zij twee jaar als kluizenaars leefden. Medebroeders zochten contact met Ludovicus en konden hem overtuigen een hervorming op gang te brengen. Een verzoekschrift werd aan de paus gericht en op 3 juli 1528 werd de pauselijke bulle "Religionis Zelus" van kracht. Hiermee was wederom een nieuw broederschap geboren: de kapucijnen.

Tekening Minderbroeders

De minderbroeders

Uiteindelijk zou pas op 4 oktober 1897 (niet toevallig Franciscus naamdag) paus Leo XIII bij de Leonijnse Unie al deze groepen scharen onder de naam van minderbroeders franciscanen.

Het resultaat is dat er vanaf dat jaar binnen de eerste orde van Franciscus drie takken zijn:

  • de minderbroeders franciscanen, afgekort OFM (Ordo Fratrum Minorum);

  • de minderbroeders kapucijnen, afgekort OFM Cap (Ordo Fratrum Minorum Capucinorum);

  • de minderbroeders conventuelen, afgekort OFM Conv. (Ordo Fratrum Minorum Conventualium).

  Naar Links en literatuur betreffende de minderbroeders

Pagina 1

Pagina 2

Disclaimer
© Frans van Rossum

Diverse onderwerpen --> De minderbroeders, pagina 1
Laatst bijgewerkt: 7 september 2008